کتیبه ها و سنگ نگاره های کال جنگالِ خوسف، خراسان جنوبی(معرفی داده ها و بررسی نظرات)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی بازنشسته پژوهشگاه میراث فرهنگی و صنایع دستی گردشگری

2 مرحوم دانشجوی دکتری باستان شناسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

کال­جنگال(Kâl-e jangâl) نام دره­ای کوچک در غرب رشته کوه باقران (Bagheran)، واقع در خراسان جنوبی است. این درۀ تنگ و دور از دست در 45 کیلومتری جنوب غرب شهر بیرجند و 11کیلومتری جنوب شهر خوسف واقع شده است. تقریباً از 60 سال قبل نقش­کنده­ها و کتیبه­های خاصی (سه نقش انسانی به همراه کتیبه­هایی در کنار آنها، کتیبه­های منفرد و همچنین تعدادی نشان یا علامت) در این مکان شناسایی شده­ است. آخرین بررسی درۀ کال­جنگال به سفارش سازمان میراث­فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان جنوبی در سال 1389 صورت پذیرفته که به کشف چند کتیبه جدید و تعدادی نقوش کوچک یا به تعبیری بهتر علامت یا نشانه منجر گردید. این آثار تا کنون در هیچ نوشته­ای به صورت یکجا و منسجم معرفی نشده­اند. هنگام مطالعۀ آثار دره­ی کال­جنگال پرسشهایی شکل می­گیرد که سعی شده در این نوشتار به برخی از آنها پرداخته و فرض­های اولیه­ای نیز مطرح شده است. پرسشهایی در مورد ماهیت آنها و دلیل واقع شدنشان در این مکان دور از دست. بدین ترتیب هدف اصلی مقاله­ی پیش رو معرفی کلی آثار قبلاً شناسایی شده و نویافته به همراه ترجمه­ی کتیبه­­ها و بررسی نظرات مختلف در مورد این آثار است.
نظرات مختلفی در مورد آثار کالجنگال ارائه شده است ولی نظر مورد تایید در این مقاله، تعلق کتیبه­های کال­جنگال به دوره ساسانی و ارتباط  احتمالی آنها با پیروان آیین مزدکیه است. همچنین متناسب با این نظریه در مورد دلیل وجود این آثار در این منطقه بحث شده و سعی شده به چرایی ایجاد این آثار در این دره پاسخ دهد. احتمالاً این دره، پناهگاهی مناسب جهت  نوعی گردهم­آیی سیاسی و مذهبی گروهی کوچک از طرفداران آیین مزدکیه بوده که در اواخر سلطنت قباد و در زمان سلطنت خسرو اول (500 تا 580 پس از میلاد) به شدت مورد غضب قرار گرفته مجبور شدند به مناطق کوهستانی به خصوص قهستان بگریزند.
 

کلیدواژه‌ها